Tatkova zemunica na Malom Jastrepcu predstavlja spoj prirode i istorije, čuvajući sećanje na heroje iz Drugog svetskog rata.
- Tatkova zemunica je memorijalni lokalitet i izletište.
- Nikodije Stojanović Tatko bio je narodni heroj iz Toplice.
- Prostor je proglašen zaštićenim područjem zbog svoje kulturne i prirodne vrednosti.
Na obroncima Malog Jastrepca, oko dvadeset kilometara od Niša, nalazi se zaštićeno područje „Tatkova zemunica“ – mesto koje spaja prirodu, istoriju i sećanje na događaje iz Drugog svetskog rata. Ovaj prostor u opštini Merošina danas je i izletište i memorijalni lokalitet, važan za stanovnike Niša i čitavog topličkog kraja.
Predeo izuzetnih odlika obuhvata oko 361 hektar bukovih i hrastovih šuma, na nadmorskoj visini od 500 do 920 metara. U njegovom sastavu su dve zemunice, spomen-obeležje „Tatkova zemunica“, crkva Svetih Vrača, odmaralište, česme i vikendice. Blizina Krajkovačkog jezera dodatno doprinosi tome da ovo područje bude poznato i kao mesto za boravak u prirodi.
Mesto povezano sa istorijom otpora
Ovaj lokalitet zauzima važno mesto u istoriji antifašističke borbe na jugu Srbije. Upravo ovde su 13. avgusta 1942. godine, nakon što je njihovo skrovište otkriveno, narodni heroj Nikodije Stojanović Tatko i grupa njegovih saboraca odlučili da ne padnu živi u ruke okupacionih snaga. Taj događaj je kasnije postao deo lokalnog i šireg istorijskog pamćenja.
Sećanje na taj trenutak čuva se i kroz narodnu pesmu u kojoj se pominju Tatko i njegovi drugovi. Na taj način je priča o Malom Jastrepcu ostala prisutna i u narodnoj tradiciji, ne samo u istorijskim zapisima.
Ko je bio Nikodije Stojanović Tatko
Nikodije Stojanović Tatko rođen je 1912. godine u Staroj Božurni. Završio je učiteljsku školu i radio u selima oko Bosilegrada i Prokuplja, gde je bio cenjen kao prosvetni radnik. U Narodnooslobodilačku borbu uključio se 3. avgusta 1941. godine, a potom je postao i član štaba Topličkog partizanskog odreda.
Posle rata proglašen je narodnim herojem Jugoslavije. U njegovom rodnom selu i danas postoje spomenik i porodična kuća, kao dodatni tragovi sećanja na život i delo ovog učitelja i borca.
Zemunice, spomenici i zaštita prostora
Tokom ratnih godina dve zemunice na Malom Jastrepcu služile su kao sklonište i mesto za čuvanje namirnica borcima Topličkog partizanskog odreda. U njihovoj blizini je 1975. godine uređeno memorijalno područje sa spomeničkom kompozicijom i pločama posvećenim učesnicima pokreta otpora.
Značaj ovog prostora prepoznat je još 1971. godine, kada je proglašen Memorijalnim prirodnim spomenikom „Tatkova zemunica“. Od 2015. godine ima status Predela izuzetnih odlika, što znači da su u zaštiti objedinjene prirodne, kulturno-istorijske i pejzažne vrednosti ovog kraja.
Za Nišlije i posetioce iz okoline ovo je jedno od mesta koje može da ponudi više od običnog boravka u prirodi. Uz šumski ambijent i mirniji pristup iz grada, lokalitet je pogodan i za kraći izlet, ali i za obilazak u okviru obilaska spomen-obeležja na širem prostoru južne Srbije.
Više informacija o sličnim lokalnim temama možete pročitati i u tekstovima o sećanju na značajne ličnosti Niša i o kulturnim sadržajima u Niškoj Banji, koji takođe čuvaju lokalno nasleđe i identitet.
Često postavljana pitanja
Šta je Tatkova zemunica?
Tatkova zemunica je memorijalni lokalitet na Malom Jastrepcu, važan za sećanje na antifašističku borbu.
Ko je bio Nikodije Stojanović Tatko?
Nikodije Stojanović Tatko je bio narodni heroj iz Drugog svetskog rata, poznat po svom otporu protiv okupacionih snaga.
Zašto je Tatkova zemunica zaštićeno područje?
Proglašena je zaštićenim područjem zbog svoje kulturne, istorijske i prirodne vrednosti.
Koje aktivnosti se mogu obavljati na Malom Jastrepcu?
Mesto je pogodno za izlete, šetnje u prirodi i obilazak istorijskih spomenika.
